Technics

Grafiek. De grafische technieken bieden de mogelijkheid meer afdrukken te maken van een zelfde ontwerp. In de beeldende kunst wordt grafiek gemaakt omdat elke grafische techniek de kunstenaar een scala aan mogelijkheden biedt het kunstwerk een specifiek karakter te geven. Daarnaast kan het kunstwerk door vervaardiging in oplage op grotere schaal worden verspreid, waardoor het goedkoper is.
De kunstenaar bepaalt de oplage van de af te drukken prenten, nummer en signeert iedere prent afzonderlijk. Bijv. nummer 13/50 betekent dat dit afdruk 13 is van een reeks van 50.
Soms staat onder de prent naast een handtekening en een eventuele datering, in plaats van het oplagenummer een lettercombinatie: e.d. (eigen druk), a.p. (artists proof) of e.a. (épreuve d’artiste)
Elke grafische techniek heeft zijn eigen effecten en kenmerken. De diverse technieken zijn onder te verdelen in 4 groepen: Doordruk (zeefdruk), hoogdruk (houtsnede en linoleumsnede), diepdruk (ets) en vlakdruk (litho).

Zeefdruk. De zeefdruk is een sjabloonprocédé en hoort thuis in de categorie doordruk. Over het ontwerp wordt een vel doorschijnend papier gelegd, dat voorzien is van een waslaag. Met een sjabloneermes worden de contouren van alle in het ontwerp voorkomende kleuren de één na de ander en elk op een eigen vel, in de was nagetrokken. Als men één kleur wil gaan drukken, wordt van al die delen die in deze kleur gedrukt moeten worden, de waslaag verwijderd. Aldus ontstaat een negatief sjabloon. Dit sjabloon wordt door verhitting overgebracht op een tevoren in een raam trommelhard gespannen weefsel. De was blokkeert de mazen va dit weefsel, terwijl het op die plaatsen waar de was tevoren is verwijderd, open blijft. Door de open plaatsen heen wordt, met behulp van een rubberen rakel, de drukinkt “gezeefd”.

Hout- of linoleumsnede. Bij een houtsnede of linoleumsnede snijdt de graficus in het materiaal datgene weg wat op de uiteindelijke prent blanco moet blijven. Dat wat gedrukt moet worden komt dus hoger te liggen, vandaar de naam hoogdruk. Daarna wordt er een vel papier op gelegd en door de druk van de pers wordt de voorstelling overgebracht op het papier. Omdat linoleum zachter is dan hout zijn de vormen en lijnen vaak soepeler dan bij een houtsnede.

Ets. Bij etsen wordt de af te drukken voorstelling vooraf verdiept aangebracht in een metalen plaat, vandaar de naam diepdruk. De kunstenaar maakt een voorstelling met een naald in een met zuurbestendige was ingesmeerde etsplaat, zodat daar de was wordt weg gekrabd en de plaats op dit plaatsen bloot komt te liggen. De plaat wordt daarna in een zuur gelegd zodat de gekraste delen worden uitgebeten. Daarna wordt de waslaag verwijderd en de inkt in de groeven gewreven. Dan wordt de plaats schoon geveegd en onder de etspers op vochtig papier afgedrukt. Door de hoge druk kan het papier de inkt uit de groeven opzuigen. Vaak ontstaat langs de rand een zgn. “moet”, een afdruk van de scherpe randen van de plaat.

Litho. Bij een litho ligt de af te drukken voorstelling in één vlak met de niet af te drukken delen, vandaar dat men dit vlakdruk noemt. Op een vlakke poreuze steen wordt een grein (korreling) aangebracht, waardoor de kunstenaar met vet krijt de voorstelling tekent. Net als bij een gewone tekening zijn alle toonnuanceringen mogelijk. De steen wordt dan met salpeterzuur en Arabische gom waterhoudend en inktafstotend gemaakt en ingerold met inkt. De inkt hecht zich alleen op de plekken waar met vet krijt werd getekend. De steen gaat tenslotte met papier en afdekblad onder de lithopers door, waardoor de inkt in het papier dringt.

Gouache. Een gouache is een op waterverf gebaseerd schilderij waarbij de ondergrond niet meer zichtbaar is, dit in tegenstelling tot een aquarel. De dekkende eigenschap van de verf wordt verkregen door de waterverf te mengen met Arabische gom en met dekkende kalk. De verfsoort wordt ook wel plakkaatverf genoemd. Plakkaatverf wordt alleen op papier gebruikt, omdat het niet hecht op andere ondergronden.
Het woord gouache komt van het Italiaanse guazzo. De term stamt uit de achttiende eeuw in Frankrijk, maar de techniek schijnt al in de zestiende eeuw te zijn gebruikt.
Gouacheverf droogt iets lichter op dan het er uitziet als het nog nat is. Het is daarom uitermate moeilijk om eenzelfde kleu te mengen. Droge plakkaatverf vertoont ook snel barsten als het te dik wordt aangebracht. Een verdikkingsmedium kan hiertegen gebruikt worden.

Aquarel. Een aquarel is een schildertechniek waarbij een schilderij gemaakt wordt door gebruik van waterverf op papier. Aquarelleren lijkt een makkelijke schildertechniek, toch is het de moeilijkste schildersvorm want het vereist veel concentratie en een trefzekere hand, vooral omdat fouten eigenlijk niet hersteld kunnen worden. Het is in de aquareltechniek moeilijk de totaliteit te beheersen. In de olieverftechniek werkt men meestal van donker naar licht en worden de hoogsels, de lichtaccenten, als laatste opgezet. Bij het aquarel werkt men vaak omgekeerd van licht naar donker, waarbij steeds meer pigment toegevoegd wordt. Men begint bij de uit te sparen witte partijen en gaat dan steeds verder in de richting van de schaduwpartijen. Dit maakt het uiterst lastig vooraf te bepalen of de kleurtonen wel correct op elkaar zijn afgestemd. Daarbij leidt het tot een weinig spontane en wat vlekkerige tekenachtige stijl.
Veel aquarelleerders gebruiken het toeval in hun werk. Zij laten de waterverf vloeien waar die heen wil en bereiken daarmee soms prachtige effecten. Een ander effect is het laten drogen van natte plekken. Hierbij verschijnen soms scherpe randjes langs de omtrek. Dit komt doordat het water aan de omtrek het eerst verdampt, waardoor nieuw, pigmenthoudend water zich aan de rand verzamelt. Als dit op zijn beurt weer verdampt, blijft een steeds pigmentrijkere oplossing aan de rand over. Het effect is vooral fraai bij het schilderen van bloembladeren. Een probleem voor beginnende aquarellisten zijn de watervlekken, waarbij de kleur juist geheel uit het midden van een nat verfgedeelte verdwijnt. Deze watervlekken zijn slechts moeilijk in een aquarel te herstellen.

Verf

Etsen

Pers

Tube

Pers

Drukpers

Pers

Zeefdrukken